سلام به همه دوستان عزيز

داشتم به اين فكر مي كردم كه چه طوري سولات زيادي كه ذهنم رو به خودش مشغول كرده رو مي تونم از ديگران بپرسم -منظورم هم از ديگران مي شه گفت متخصصين در هر زمينه- . خيلي وقت ها با خودم فكر مي كنم اصلا اين حرف ها رو نبايد گفت چون شايد شكل سوال كردنم اشتباه باشه ولي باز به خودم ميگم اگه نپرسم پس با اين تناقضات دور و برم چي كار كنم. شايد شما بگيد چي داري ميگي؟

اول فكر كنم بهتر باشه منظورم رو از سولات ذهني ام واضح تر كنم، منظور من درباره مسايل و مشكلات اجتماعي جامعه هستش. شايد شما هم مثل من از اين سولات توي ذهنتون باشه ولي مجالي براي مطرح كردنش نئاريد يا اصلا جايي يا كسي رو پيدا نمي كنيد كه اين همه سولاتي كه همشون هم به نظرتون مهم هستن بگيد. منم مثل شما

ولي تصميم گرفتم از اين به بعد اين بخش رو اختصاص بدم به همين موضوع كه ما چه سوالات مهم اجتماعي داريم كه نمي شه بيانش كرد و يا كسي به اون ها توجه نمي كنه. به نظرم ميرسه هر كي هر سولاي به ذهنش مي رسه مطرح كنه و هر كي هم هر جوابي داره بنويسه تا بتونيم درباره اش بحث كنيم من اين ستون رو باز مي زارم ...   

سنت­گرايي و عقلانيت (۲)

در بين سنت گرايان نيز اختلافات فراواني وجود دارد ولي در مجموع سنت­گرايان به اين نکته معتقدند که عقل مي­تواند تنها بخشي از واقعيات جهان هستي را براي ما بيان کند و نمي­تواند بيان­گر بخش عظيمي از جهان هستي باشد. سنت­گرايان بر اين باورند که آن بخش عظيم را با رجوع به سنت بايد شناخت. با اين بيان مي­توان چنين نتيجه گرفت که آنان به­خودبسندگي عقل قايل نيستند.[i]

سنت­گرايان معتقدند که ما انسان­ها، از اين حيث که انسان­ايم، ذاتاً از مواهب خاصي برخوردار و بهره وريم، يعني ويژگي­هايي هست که اولاً: همه­ي ما آدميان، بي استثناء، آن­ها را داراییم و ثانياً: هيچ نوع موجود ديگري، در عالم طبيعت، دارنده آن­ها نيست. با بيان اين دو نکته مي­توانيم به اين پرسش مهم پاسخ دهيم که دعاوی اصلي سنت­گرايي در چيست يا به عبارت ديگر مجموعه­ي حقايق همه­جايي و هميشگي­اي که سنت گرايان از آن دم مي­زنند چيست؟ در اين­جا جناب استاد ملکيان مي­فرمايند که نخستين مدعاي سنت گرايان اصل وجود چنين حقايق مکشوفه­ي فراگير و جهاني است. اما از اين که بگذريم، بايد گفت مدعيات اصلي سنت گرايان عبارتند از: الف) مدعيات ما بعد الطبيعي، ب) مدعيات انسان شناختي و ج) مدعيات اخلاقي[ii]

مفهوم سکولاريزاسيون از ديدگاه مصطفي ملکيان (۱)

اشاره

سکولاريسم، عرفي شدن، دينوي و زميني بودن از ويژگي­هاي دوران جديد و معاصر است و با تنش ميان مقدس و غير مقدس، ميان امر آسمانی و امر زمینی آغاز مي­شود.

خاستگاه سکولاريسم ابتدا در سرزمين­هاي غربي از سده هيجدهم به بعد بوده است و اکنون این روند تقدس زدايي به سراسر جهان سرایت کرده است. سکولاريزاسيون هر شکلي از اين جهاني شدن است و برابر اين تعريف يکي از مفاهيم کليدي بحث هاي سياسي، اجتماعي و اخلاقي کنوني در ايران و نیز در ديگر کشورهاي جهان است. سکولاريزاسيون روند تاريخي را نشان مي دهد که جوامع بشري، عقلانيت را سرلوحه اعمال خويش قرار دادند.

و همچنين سکولاريزاسيون روندی تمام فرهنگي است که در دوران جديد در اروپا و غرب و سپس در سراسر جهان به خود مختاري و استقلال سبک زندگي و جهان بيني انسان در برابر سازمان‌هاي ديني منجر شده است. در اين مقاله من خواهم کوشيد، تا نظرات متفکر و انديشمند معاصر استاد مصطفي ملکيان را در اين­باره بررسي و بيان کنم.

روش کار

براي بيان نظرات ايشان ابتدا به بررسي مقالاتشان که در قالب مجموعه مقالات به چاپ رسيده بود، پرداختم و سپس به انتخاب مهم­ترين منابع از کارهاي ايشان در باب سکولاريسم پرداختم. گرچه به نظرم ايشان جان سخن­شان را به اشکال گوناگون و در مقالات مختلف خود بيان کرده اند ولي من سعي کرده­ام تا بهترين بيان­ها وتفيسرهايشان را در اين مقاله مورد استفاده قرار دهم.

معرفي منابع

مقالات ايشان به طور پراکنده در مجلات، روزنامه ها، سايت هاي خبري و ... موجود مي باشد. ولي عمده اين مقالات به همت مؤسسه پژوهشي نگاه معاصر در سه مجله به چاپ رسيده است که نام آن­ها عبارتند از:

1. راهي به رهايي (جستارهايي در عقلانيت و معنويت)

2. مهر ماندگار (مقالاتي در اخلاق شناسي)

3. مشتاقي و مهجوري (گفت و گوهايي در باب فرهنگ و سياست)

و در نهايت جزوه اي که با نام، مسایل جدید کلامی (تقابل اخلاق دینی و اخلاق سکولار) لازم به ذکر است که فهرستي از منابع و مقالات مورد استفاده در انتهاي اين مقاله خواهد آمد.

بررسي نظرات استاد ملکيان در باب سکولاريسم

ايشان همان­گونه که در ادامه خواهد آمد، يک بستگي خاصي ميان سنت­گرايي، تجدد­گرايي و پساتجددگرايي قايل هستند. بر اين باورند که يک سري ويژگي­هاي خاصي تجدد­گرايي را به وجود آورده است که آن ويژگي­ها در سنت­گرايي يافت نمي­شود و نبايد ميان ويژگي­هاي سنت­گرايي و تجددگرايي و پسا­تجددگرايي خلط شود. يکي از دغدغه­هاي مهم استاد ملکيان بررسي دقيق و مفهوم شناسي کلمات و عباراتي است که ما به کار مي­بريم و عدم توجه به آن منجر به اغتشاشات فکري خواهد شد.

همان گونه که مي­دانيم نوع نگاه به عقل، منشأ شکل­گيري اين سه جريان شده است، در حقيقت موضع انسان نسبت به عقل اين سه جريان را از هم جدا مي­کند. در همين ابتدا دقت خاص ايشان را بايد يادآور شوم، و آن اين که عقل نيز معاني متفاوتی دارد و ما براي اين که از دام ابهام خارج شويم بايد در همين­جا منظور خويش را از عقل بيان کنيم.

استاد ملکيان در ابتدا مي­گويد که مرادم از عقل، Intelect انگليسي نيست، چون در زبان انگليسي ما براي عقل هم لفظ Reason داريم و هم لفظ Intelect . منظور اين است که من  مجموعه­ای از مواد خام جهان هستی را تنها از راه مشاهده، آزمایش و تجربه، دريافت مي­کنم سپس يک سري قواعد منطقي را بر روي آن­ها اعمال مي­کنم و از آن­ها به نتايج جديدي مي­رسم در اين صورت مي­گويند تو در حال تعقّلي. منتها تعقل به معناي Reasoning نه تعقل به معناي Intelection. عقل به معناي Reason نه عقل به معناي Intelect .[i]

در اين­جا است که اگر شما نسبت به اين نوع سير استدلالي به همين صورتي که بيان شد، موضع شرطي داشته باشيد، سنت­گرا هستيد. اگر موضع موافقت مطلق داشته باشيد، تجددگرا هستيد و اگر موضع مخالفت مطلق داشته باشيد، پسا تجدد­گرا هستيد.